• Współpraca
  • O nas
  • Polityka Prywatności
  • Reklama
    reklama Anywhere
    Anywhere .


    Murano. Sztuka jest przeźroczysta

    2018-06-01

    Murano to włoska wyspa położona na obszarze Laguny Weneckiej. W rzeczywistości składa się ona z siedmiu małych wysp malowniczo poprzedzielanych kanałami – tylko nazwa spaja ją w jedną całość. Murano stanowi miniaturę Wenecji, wielobarwną i fascynującą – to właśnie Wenecja, jak okaże się w toku opowieści, natchnęła Murano artystycznym duchem. Wyspa zamieszkiwana była już od czasów starożytnych, jednak dopiero pod koniec XIII wieku zwróciły się na nią oczy całego świata. Co sprawiło, że nazwa Murano zaczęła wzbudzać nagle wielkie emocje? Odpowiedź na to pytanie związana jest z historią rzemieślników przymusowo przesiedlonych na wyspę, słowo-klucz zaś stanowi „szkło” – szkło, którego ułudną, enigmatyczną naturę nauczono się wtedy oddawać w tysiącach najszlachetniejszych i najbardziej wyrafinowanych form.

    murano_1

    O szkle pięknie pisze Antonia Susan Byatt, brytyjska pisarka postmodernistyczna, autorka słynnej powieści Opętanie. Nie dość, że będąc zafascynowana szkłem, obdarza często podobną fascynacją swoich bohaterów, to naturze szkła poświęciła tytułowe opowiadanie ze zbioru Dżinn w oku słowika (tytuł ten ma ze szkłem więcej wspólnego, niż może się to wydawać na pierwszy rzut oka). Jej słowa sprawiają, że szkło staje się czymś tajemniczym, czymś, co posiada niezauważaną na co dzień „paradoksalną naturę, przejrzystą jak woda, ciężką jak kamień, niewidzialną jak powietrze, solidną jak ziemia, wydmuchaną ludzkim oddechem w ognistym piecu”. Zamiast rozwiązać zagadkę, pisarka tylko ją pogłębia: „to ogień i lód, ciało stałe i płynne, które zarazem jest i go nie ma”. Być może przywilej poznania złożonej natury szkła należy wyłącznie do tych, którzy biorą udział w procesie jego powstawania?

    Jedno jest pewne: tajemnicę szkła przeniknąć zdołali rzemieślnicy pracujący na wyspie Murano, którzy sztukę wytwarzania szklanych przedmiotów doprowadzili do perfekcji. Szkło produkowane w starożytności przez Greków i Rzymian było chropowate w dotyku oraz mętne w kolorze – Murano stało się synonimem szkła najwyższej jakości. Gładkie i lśniące jak zastygła w bezruchu tafla wody – Włosi mówią o nim z dumą cristallo, podkreślając jego krystaliczną przejrzystość (szkło kryształowe, do którego dodaje się ołów, to bohater całkiem innej historii). Patrząc na szklaną taflę, trudno uwierzyć, że stanowi ona połączenie przeciwstawnych żywiołów. A jednak: lodowaty chłód powstaje w ogniu. Szklaną masę uzyskuje się, rozgrzewając do czerwoności jej składniki – głównie krzemionkę – w specjalnym piecu. Zaledwie w ciągu kilku sekund, kiedy masa pozostaje płynna, można nadać jej pożądany kształt.

    murano_2

    Czy zatem artystyczne wyroby ze szkła powstają w kilka sekund? Tylko czasami; bardziej wyrafinowane formy wymagają znacznie dłuższego procesu obróbki. By utworzyć jakikolwiek element, zastygającą masę szklaną modeluje się ręcznie narzędziami lub wtłacza się w nią powietrze za pomocą dmuchawy. Szkło Murano nigdy nie jest malowane – zabarwione szkło otrzymuje się dzięki dodaniu do topniejącej krzemionki wybranych związków chemicznych. Istnieje mnóstwo zachwycających technik zdobienia: avventurina (wł. ventura – szczęście) – wtapianie w szklaną masę opiłków miedzi (po raz pierwszy wpadły tam przez przypadek), co daje wrażenie, że w szkle pływają migotliwe złote plamki; filigrana (wł. nić + ziarno) – na przeźroczyste szkło nakładane są cienkie druciki z białego matowego szkła, które tworzą ażurową siatkę; lattimo (wł. latte – mleko) – jednolita, mleczna masa szklana powstaje przez dodanie do niej fluorków wapnia i sodu; sommerso (wł. zanurzony) – jedna szklana warstwa zanurzana jest w drugiej, o kontrastowym kolorze, co wywołuje efekt trójwymiarowości i gry barw; smalto (wł. emalia) – pokrywanie przeźroczystej szklanej powierzchni sproszkowanym szkłem kolorowym, by powstał określony wzór; millefiori (wł. tysiąc kwiatów) – wielobarwne szklane wiązki stapia się ze sobą po wielokroć, tworząc kwiatową mozaikę…

    Wszystkie te cuda są spod znaku Vetro Artistico Murano. Tylko rzemieślnicy zrzeszeni w Consorzio Promovetro Murano mają prawo sygnować w ten sposób swoje wyroby. Lecz kim są owi mistrzowie, których burzliwej historii nie można pominąć milczeniem? Ich dzieje rozpoczynają się w VIII wieku, kiedy to w Wenecji nastąpił gwałtowny rozwój sztuki szklarskiej. W 1291 roku władze Republiki Weneckiej, z obawy przed pożarem grożącym miastu, zarządziły przeniesienie wszystkich wytwórni szkła na leżącą nieopodal wyspę Murano (szkło Murano to synonim szkła weneckiego). Koncentracja przemysłu szklanego na małym terenie umożliwiła władzy łatwą kontrolę nad rzemieślnikami, którzy w krótkim czasie stali się najbardziej szanowaną grupą społeczną na wyspie. Obdarzeni byli licznymi przywilejami, mieli wszakże jeden zakaz: nie mogli opuszczać terytorium Murano. Wielu z nich jednak się zbuntowało, i tak arkana sztuki szklarskiej ujawnione zostały w różnych zakątkach świata. Dzięki włoskim mistrzom rozwinęła się turecka technika wyrabiania szkła çeşm-i bülbül – co znaczy oko słowika, które żywa wyobraźnia bez trudu dostrzeże w spiralnych, dwukolorowych pasach zdobiących zazwyczaj tureckie szkło.

    murano_3

    Jakże romantyczna wydaje się historia rzemieślników uwięzionych na wyspie! Można nawet powiedzieć, że godna operowego libretta – z operą zresztą Murano ma wiele wspólnego, to tu bowiem urodził się Francesco Maria Piave, jeden z najwybitniejszych librecistów w dziejach opery, związany wieloletnią, burzliwą i wielce owocną przyjaźnią z Giuseppe Verdim. Artystyczny potencjał zdaje się zatem tkwić zarówno w samym szkle, jak i we wszystkim, co do siebie przyciąga. Czym ono tak naprawdę jest? Antonia Susan Byatt odpowiada pięknie: „szkło to rzecz niemożliwa, to tylko namacalna metafora, to rzecz, przez którą widzimy i która zarazem jest widziana. Szkło jest tym samym, co sztuka”.

     

    Justyna Sobolewska

    Galeria
    Reklama
    reklama Anywhere
    Reklama
    reklama Anywhere
    Reklama
    reklama Anywhere
    Reklama
    reklama Anywhere