ANYWHERE          TV           REDAKCJA

“Histeryczki”, czyli historie niewygodne

Małgorzata Rybak

histeryczki-3

Kim są bohaterki “Histeryczek”? To kobiety, które znalazły się w sytuacjach pełnych przemocy i nieustannie muszą mierzyć się z brakiem: poczucia bezpieczeństwa, komfortu psychicznego, ale i szacunku (którego nie okazują im ani inni ludzie, ani one same sobie). Nieustannie się okłamują, ukrywają swoje potrzeby i tłumią emocje; nie będzie więc zaskoczeniem, jeśli podczas lektury w Twojej głowie pojawi się myśl: Jak one mogą sobie to robić? Dlaczego tkwią w wyniszczających i toksycznych relacjach? Dlaczego zgadzają się na pracę, w której przekracza się ich granice? O co tu właściwie chodzi i kim tak naprawdę są histeryczki?

W opowiadaniach Gay to najczęściej zachowania innych (zdecydowanie częściej mężczyzn), wykorzystujących swój status społeczny i płeć sprawiają, że bohaterki mówią: basta. Postanawiają odejść z przemocowego związku, opuścić toksyczną rodzinę i dać sobie szansę na lepsze życie. Nie w każdym przypadku jest jednak tak kolorowo. Gay przywołuje także historie bez happy endu – takie, w których kobieta nie jest w stanie odejść od partnera sadysty albo zgłosić gwałt; kiedy strach jest zbyt obezwładniający, żeby działać.

Warto wziąć poprawkę na to, że to okoliczności zewnętrzne mają ogromny wpływ na decyzje postaci. Autorka przedstawia je w bardzo obrazowy, wręcz namacalny sposób. Nie epatuje szczegółami – to przez surowość opisów (traumatycznych wydarzeń czy jałowości związków) jej głos jest jeszcze mocniejszy.

 

Wyświetl ten post na Instagramie.

 

Post udostępniony przez Roxane Gay (@roxanegay74)

 
Reklama

Świat zewnętrzny bohaterek

Miejsca, w których odbywa się akcja „Histeryczek”, są bardzo różne – nie zawsze zło zagnieżdża się tam, gdzie najciemniej. Są więc brudne miasta i knajpa, gdzie bezrobotny i bierny wobec rzeczywistości mąż je swoją porcję śniadania. Nocny klub ze striptizem, w którym powietrze nasycone jest męskim odrzucającym oddechem. Ale jest też piękny i pusty dom po stracie dziecka, dom ojca alkoholika, kraina pozbawiona Słońca, plebania czy ośrodek badawczy na dalekim Górnym Półwyspie z siedmiometrowymi opadami śniegu.

Autorka stworzyła atmosferę intymności między tekstem a czytelnikiem. Mimo, że wejście w świat “Histeryczek” bywa momentami bardzo nieprzyjemne, dzięki odpowiedniej narracji ma się wrażenie przebywania „obok” bohaterek. Gay powstrzymuje się od oceny, będąc zdania, że sprawy i wybory innych nie są jej sprawami, nie daje dobrych rad, nie komentuje wyborów bohaterek. Pozostaje bezstronna.

Reklama

Bardzo ważnym wątkiem książki jest kobiece ciało – ciągle oceniane, wykorzystywane, traktowane jako przedmiot, obracane przez tych, którzy mają nad nim kontrolę. Plastyczność opisu i trafne spostrzeżenia dotyczące tego, kto ma władzę nad kobiecym ciałem, powodują złość, płacz i niechęć wobec takiego stanu rzeczy. Czasem też smutek i rozgoryczenie, kiedy okazuje się, że mimo ogromnych chęci, bohaterkom nie udaje się zmienić swojego życia

 

Wyświetl ten post na Instagramie.

 

Post udostępniony przez Reading Women (@thereadingwomen)

Znajdują się w książce też momenty lekkie (a na pewno „lżejsze”) – przykłady sytuacji, w których kobieta sięga po pomoc, otrzymuje wsparcie, zrozumienie i czułość; rozumie i akceptuje swoje emocje – nie tylko radość i ulgę, ale też złość czy frustrację. Odzyskuje poczucie swojego ciała i nie godzi się na ocenianie swojej fizyczności. Pojawia się też motyw agresji, niekontrolowanej przez społeczeństwo czy okoliczności, występującej w grupie zaufanych kobiet. Kobieta może też znaleźć ujście trudnych emocji w formie bójek z innymi kobietami w tajnym klubie bokserskim. Znajdziecie też w “Histeryczkach” elementy surrealistyczne (jednak Roxane Gay zręcznie łączy oba te światy, wykorzystując np. motyw wyciągania serca czy ogromnej ilości krwi) czy nawiązujące do cielesności – w większości kobiecej, ale Gay umiejętnie przedstawia też fizyczność mężczyzn (która w „Histeryczkach” staje się polem do przedstawienia nierówności społecznych i rasowych, miejscem przyjemności i dyskomfortu, przestrzenią oszukiwania samego siebie i przeżywania traumy):

“Niedługo mu trzeba. Z jękiem dopycha ją ostatni raz i przyciska wąskie usta do jej łopatki, taki drobny dowód uczucia. Sarah kuli się z obrzydzenia. William leży na niej, otłuszczone cielsko wbija ją jeszcze mocniej w podłogę. Sarah próbuje odpełznąć, ale William jest za ciężki: od alkoholu, żarcia i sadła. Wreszcie wstaje, ostatni raz podziwiając jej idealny tyłek. Doprowadza się do porządku, siada na kanapie i na niskim stoliku kładzie dziesięć szeleszczących setek.”[1]

Warto wspomnieć kilka słów o samej autorce. To jedna z najbardziej cenionych amerykańskich pisarek, publicystka New York Times i ikona feminizmu (choć, jak sama wspomina, często była określana jako “The Bad Feminist”). Zasłynęła swoimi książkami, m.in. “Bad Feminist” czy “Hunger”, w którym przedstawia wpływ gwałtu na jej życie i relację ze swoim ciałem. W swojej twórczości porusza kwestie trudności w zaakceptowaniu swojego ciała, orientacji seksualnej i koloru skóry, ale (jak sama przyznaje): “Ulubionymi rzeczami do opisywania są dla mnie te z pop kultury – uwielbiam o niej pisać. Uwielbiam pisać fikcję. Kocham pisać o kwestiach związanych z płcią kulturową. Jestem zainteresowana pisaniem o prawach reprodukcyjnych. Jest to coś, o czym lubię pisać (o ile można to lubić), ponieważ fakt, że ciągle musimy prowadzić rozmowy o równym dostępie do służby zdrowia wykracza poza wszelkie pojęcie.”[2]

 

Reklama

[1] Histeryczki, Roxane Gay, wyd. Poradnia K, Warszawa 2018, s.88

[2] Roxane Gay, wywiad z Lindy West, link: [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/jul/03/roxane-gay-lindy-west-if-i-was-conventionally-hot-i-would-be-president]

 

Share this post

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

PROPONOWANE