Pisarz operacyjny

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Pisarz i szpieg – obie te profesje żyją z prawdy, ukrytej szczelnie pod maskami tysięcznych fikcji. Zazwyczaj kroczące oddzielnymi ścieżkami, w osobie mojego rozmówcy zeszły się w jedno. Nie mam zatem żadnych złudzeń, że w naszej rozmowie mistyfikacja i zmyślenie wezmą górę nad szczerością. Nie dbam zresztą o to. Czemuż miałbym żądać prawdy od Vincenta V. Severskiego, skoro człowiek o takim nazwisku nie istnieje? Wszak to wyłącznie artystyczne alter ego pułkownika Włodzimierza Sokołowskiego, wieloletniego funkcjonariusza polskiego wywiadu, człowieka o niejasnej, a przed to kontrowersyjnej biografii, jedna z wielu jego przykrywek, których używał w trakcie swojego podziemnego życia. Wszelako czy ja chcę rozmawiać z Sokołowskim? Nie! Ciekawi mnie wyłącznie wymyślony Severski i jego opowieść o Sokołowskim. Ile w niej prawdy, a ile blagi – nie ma to dla mnie znaczenia. Najważniejsze, by wciągało. O to przecież chodzi w literaturze.

Polski Stieg Larsson. Lubi Pan, jak tak o Panu mówią?

Nie znoszę.

Dlaczego? Przecież to pisarz o światowej sławie, doskonale się sprzedający, a jego trylogia „Millenium”…

Ale straszny był z niego nudziarz!

Znał go Pan?

Oczywiście! W pierwszej połowie lat 90. XX wieku pracowałem w Instytucie Polskim w Sztokholmie jako attaché prasowy…

sewerski-1

Boże, chyba każdy szpieg pracował jako attaché prasowy!

Reklama

Bo to najlepszy sposób dotarcia do miejscowych dziennikarzy, a oni są zawsze świetnym źródłem informacji.

Nie uwierzę, że Stieg Larsson był Pańskim źródłem informacji…

On nie był specjalnie komunikatywny.

Ostrożny czy mruk?

Raczej nudziarz, już mówiłem. Wydawał wtedy pismo antyfaszystowskie, był trockistą. Zresztą cała jego rodzina była mocno lewicująca. Szwedzcy naziści związani z ruchem White Power drukowali wtedy w Polsce swoje materiały, bo u nich to było niemożliwe. Larsson przychodził do mnie do Instytutu Polskiego i wypytywał, jak to jest, że w Polsce odradza się faszyzm.

Dwadzieścia pięć lat temu już to widział? Przenikliwy umysł, a Pan mówi, że nudziarz.

Ale od niego nie można było się  dowiedzieć niczego ciekawego. Co dla mnie jako szpiega było mało wartościowe. Ja miałem wśród kontaktów naprawdę wybitnych dziennikarzy szwedzkich i na nich się koncentrowałem, a ten ciągle przychodził, kopcił fajki i pytał, skąd się to bierze, że Polacy, którzy tyle wycierpieli od faszystów, sami w to wchodzą.

I co mu Pan odpowiadał?

Że nie mam pojęcia. Bo ja się Polską wtedy nie interesowałem, ja chciałem wiedzieć, co się w Szwecji dzieje. Więc żeby już przestał mnie męczyć, wydzwaniałem do Polski, żeby zebrać dla niego pewne informacje.

Dość skutecznie, bo wątek drukowania w Polsce pojawił się potem w „Millenium”.

W ogóle mi nie wyglądał na kogoś, kto może pisać książki.

A my wyglądamy na takich?

My tak. (śmiech)

To jaki był ten Stieg Larrson?

Ciężko uzależniony od kawy i papierosów.

sewerski-2

Też jak my.

Ale on akurat dostał od tego zawału. I siłą rzeczy nasz kontakt się zakończył. Zwłaszcza że ja niedługo potem wróciłem do Polski. A po latach ktoś mi przysłał ze Szwecji „Millenium”. To był tam wielki hit, nie miałem jednak pojęcia, że to ten właśnie Larsson napisał, bo Larssonów tam tylu, ilu u nas Kowalskich. Podobała mi się ta książka bardzo, napisana lekko, z pełnokrwistymi postaciami i nawet mi nie przeszkadzało, że Szwecja w niej mało prawdziwa. A kiedy skończyłem czytać, przyjrzałem się zdjęciu na okładce. „Ja pierdolę, znam tego gościa!” –zakrzyknąłem.

Z podziwem czy niedowierzaniem?

Nie mogłem wyjść ze zdumienia. Taki cymbał, a taką książkę napisał! Kurwa, to ja też będę pisał! (śmiech)

Odmalował mi Pan teraz „Narodziny Severskiego” nie gorzej niż Boticcelli swoją Wenus.

Całkiem serio jednak, to te narodziny miały miejsce chyba dużo, dużo wcześniej. Bo każdy szpieg bardzo dużo pisze, a kto tego nie potrafi, nie nadaje się do zawodu.

Jak rozumiem, Pan nigdy nie miał z tym problemu?

Jako pracownik wywiadu napisałem tysiące, dziesiątki tysięcy stron. Raporty operacyjne, sprawozdania z werbunku agentów, zgody na przeprowadzenie jakiejś operacji – to wszystko wymaga bardzo szczegółowych opisów. Bardzo często są tam szczątki dialogów lub charakterystyka postaci.

Czyli poniekąd dzieło literackie.

Paraliterackie z pewnością. Bo w bardzo suchych zapisach nie da się zniuansować opisywanej materii, wykazać jej wielowarstwowości.

To i psychologia musi się pojawiać w takich raportach.

Oczywiście, że się pojawia! Przecież werbunek agenta rozpoczyna się od rozpoznania słabych i mocnych stron człowieka.

By wiedzieć, co nakłuwać?

Otóż to. Czysta psychologia.

Jak długo trwa takie rozpracowywanie?

Czasami lata.

A czy w trakcie tych lat pojawia się więź między pracownikiem wywiadu a przewerbowywanym obiektem? Film i literatura lubią budować takie historie.

To są bzdury. Nie ma żadnej więzi.

Dlaczego? Przecież często to muszą być bliskie, często przyjacielskie kontakty. Siłą rzeczy może pojawić się sympatia.

Agent to nie jest człowiek.

Nie człowiek? A kto?

Źródło informacji. Przyjaźń jest tylko udawana, służy wyłącznie zadaniu. Szpieg musi mieć jednak całkowitą kontrolę nad swoimi emocjami związanymi z prowadzonymi przez siebie agentami. I jeśli przyjdzie potrzeba, by ich spalić, czyli rzucić ich na pożarcie kontrwywiadowczych służb jego kraju, to musi to zrobić bez wątpliwości.

A w jakich okolicznościach się to robi?

Najczęściej, kiedy trzeba ochronić inną operację.

I łzy się wówczas nie roni nad kimś, z kim się spędziło lata w bliskim kontakcie?

Poza nielicznymi wyjątkami agent to szmata. Zwerbowałem niemało agentów i powiem Panu, że wszyscy pracowali z niskich pobudek.

Pieniądze?

Nie zawsze. Nad wyraz często nadmierne, a nie zaspokojone ambicje. Chęć zaspokojenia własnej próżności. Wszelkiego rodzaju kompleksy, tak zwana chęć pokazania wszystkim. Postawa: wy mnie nie doceniacie, to ja was załatwię, niech was szlag trafi!

Zatem jeśli obiekt obserwowany przez wywiad objawia takie postawy, to wówczas zjawiacie się wy i mówicie: „możesz to wszystko mieć, tylko podpisz cyrograf”? Czuję w tym zapach siarki.

Być może, ale piekło ci ludzie noszą już od dawna w sobie. Nie trzeba ich do niego przekonywać, wystarczy dać mu ujście.

sewerski-3

A w czym się to ich piekło objawia?

Najczęściej w specyficznych potrzebach. Bo rzeczą oczywistą jest, że ludzie mają potrzeby i dążą do ich realizacji. Większość z nich da się kupić za pieniądze, ale nie wszystkie.

Na przykład jakie?

Na przykład chęć bycia najlepszym agentem na świecie.

Superbohaterem z odwróconym znakiem? Herosem zła? To brzmi strasznie dziecinnie.

To jest tęsknota za mocą. Potężna siła. Nigdy nie należy tego bagatelizować.

I czego jeszcze nie da się kupić za kasę, co może podsunąć człowiekowi obcy wywiad?

Pomocy w budowaniu kariery. Albo w realizacji osobliwych pragnień seksualnych.

Ego i zboczenia?

Dokładnie! To idealna pożywka, na której wyrastają najpiękniejsze kwiaty w ogrodach wywiadu.

Chce Pan powiedzieć, że wywiady pomagają pedofilom w realizacji ich potrzeb?

Pedofili się akurat z oczywistych względów nie werbuje. I socjopatów. Ale to dlatego, że są narwani. Za dużo w nich złych emocji. Tacy ludzie są niesterowalni.

Że się tak wyrażę: uff.

Tu muszę jedną istotną rzecz dopowiedzieć: werbowanie agentów to jest bardzo zaawansowany proces, technologia niemalże. Poza tym agent szantażowany to zły agent. Jeśli czuje się przymuszany, rodzi się niechęć do współpracy. A jeśli przymus narasta, wówczas taki człowiek zaczyna konfabulować albo przesyłać bezwartościowe informacje. A to nas wpędza i w koszty, i w czas, i w dezinformację. Co gorsza, przymuszany agent zawsze jest bardziej skłonny do podwójnej zdrady. Istnieje poważne ryzyko, że pójdzie do swojego kontrwywiadu i za cenę darowania winy, zgodzi się na podwójną grę. I co wtedy mamy? Mamy, kurwa, pasztet. Bo obca służba zaczyna nas świadomie dezinformować.

Zatem najlepsi są ci, którzy pracują świadomie i chętnie.

Tacy dają większe gwarancje, że przekazywane przez nich informacje będą prawdziwe. A przecież tylko o takie wywiadom chodzi. Dlatego właśnie werbunek na materiałach tzw. obciążających praktycznie się nie odbywa. Musi być bardzo specyficzna okoliczność.

Jaka?

Do jakiegoś konkretnego zadania trzeba czasem kogoś przymusić. Ale to są bardzo sporadyczne przypadki. Najważniejszy jest element dobrowolności i świadomości. A to jest bardzo trudne, bo jak się Pan domyśla, nie jest łatwo przekonać Chińczyka, Rosjanina czy Białorusina, żeby zdradził swój własny kraj – czyli także żonę, dzieci, przyjaciół, całą swoją tradycję i historię – i wierzył przy tym, że dobrze robi. Zwłaszcza że my werbujemy ludzi ze społecznego topu. To nie są przestępcy czy stróże na bramie.

Zależy czyja brama.

No owszem, są bramy, do których stróże bardzo mogą się przydać. Ale generalnie werbujemy generałów, ministrów, wpływowych redaktorów, czyli ludzi, którzy mają dostęp do wartościowej, tajnej informacji. Nas nie interesują informacje z internetu. Jeśli coś jest w internecie, to dla nas jest bezwartościowe. Nas interesuje tylko to…

…co dopiero ma być w internecie.

Powiem więcej: co nawet nie jest jeszcze w tajnych planach, ale dopiero rodzi się w głowach najważniejszych ludzi w państwie, na terenie którego działamy. I tu wracamy do wspomnianych wcześniej ludzkich wad i słabości. Zadaniem wywiadu jest szczegółowa obserwacja ludzi z topu i doszukiwanie się ich wad ukrytych. Trzeba więc je umieć zidentyfikować. A czasami tak zadziałać, aby te wady się uwidoczniły.

sewerski-4

Na to potrzeba czasu.

Czasami bardzo dużo. Ludzie nie zdają sobie sprawy, że podlegają czasami wieloletniej obserwacji i rozpracowywaniu. I że wywiad szuka możliwości dotarcia do takiego człowieka, czasami nawet czyniąc dobro w jego życiu.

Co Pan przez to rozumie?

Na przykład sytuację, że ktoś ma ciężko chore dziecko, a my mu naprawdę i skutecznie pomagamy w leczeniu. Wytwarzamy wówczas relację emocjonalną z jego strony. Wdzięczność.

I on z tej wdzięczności zdradza swój kraj i potem współpracuje z wami?

Każdy agent jest inny, nie ma dwóch takich samych na świecie. Ale pewne zasady są. I każdy wywiad je stosuje.

Jakie to zasady?

Agent ma się czuć maksymalnie komfortowo. Nie może się stresować. Musi mieć wrażenie, że wszystko jest jak najlepiej przygotowane, a on sam jest bezpieczny.

Do momentu, kiedy uznacie, że trzeba go spalić?

Ale on tego wiedzieć nie może. On ma mieć wrażenie, że jest elementem niezwykle istotnym. Że robi coś dobrego. Pracuje dla pokoju na świecie, przyjaźni, dobra własnej rodziny. Ale w cokolwiek on wierzy, to i tak każdy wywiad chce, by zawsze w jego relacji z agentem pojawiły się pieniądze.

Dlaczego?

Bo pieniądze, zwłaszcza w gotówce, mają magiczną siłę. (śmiech)

Uzależniają?

W wywiadzie nie ma kas fiskalnych, nie płacimy kartami kredytowymi. Dajemy tylko gotówkę. A gotówka zawsze dobrze działa na ludzką psychikę. Zwłaszcza że często przepłacamy.

Bo bezpieczeństwo państwa nie ma ceny?

Bo życie ludzkie nie ma ceny. A najczęściej zbieramy informacje, związane z życiem lub śmiercią. A przepłacamy, bo w wywiadzie nie ma taryfikatora. Więc bywa, że kupuje się na przykład informacje o kodach do bomb rakiet atomowych za marne pięćset euro, ale czasami za dyspozycyjność agenta płaci się dziesiątki tysięcy. Tylko po to, żeby się przydał w odpowiednim momencie.

Jakie jeszcze zadania ma agent oprócz przynoszenia tajnych informacji?

Jednym z najważniejszych jest typowanie kolejnych agentów.

Każdy agent rodzi nowego agenta?

Zawsze. Choć nie zawsze agent wie, że to robi.

Jak to?

Każde spotkanie z agentem operacyjnym polega na robieniu listy jego kontaktów, znajomych, przyjaciół i tak dalej. I on wali charakterystyki wszystkich osób. Z detalami relacjonuje, co się zmieniło u tego i tamtego. Wszystko jest ważne, czy ma kochankę, czy wziął kredyt, kogo nie lubi, kto nie lubi jego. I to jest wiedza, która się potężnie przydaje przy dotarciu do innych ludzi, których zamierzamy zwerbować. Ale nasz agent nie wie, jak my korzystamy z tego, co nam powiedział, bo przecież mu o tym nie mówimy.

Wracając do Pana, to jakim Pan był szpiegiem?

Powiem Panu, że my nie lubimy, kiedy się mówi o nas, że jesteśmy szpiegami.

Ale to Pan tak cały czas mówi, ja tylko za Panem powtarzam. 

Owszem, ale my tak mówimy o sobie i między sobą. I tylko wtedy nas to nie razi.

Czyli tak jak homoseksualiści, którzy mówią o sobie „pedały”, ale się oburzają, kiedy inni tak ich określają?

Porusza się Pan po cienkim lodzie, Panie Andrzeju… (śmiech)

Bo Pan unika odpowiedzi, Panie Vincencie. Chciałem tylko, by Pan teraz opowiedział, co Pan robił w wywiadzie. Bo w Pańskich książkach jest dużo o pracy operacyjnej, a tymczasem ludzie związani ze służbami mówili mi, że był Pan jedynie pracownikiem analitycznym i że ze Szwecji się Pan nie ruszał.

No to Pana oszukali. Nigdy nie pracowałem w analityce. Już pierwszego dnia trafiłem do pionu operacyjnego, który jest trzonem wywiadu. Czyli do tzw. Jamesów Bondów.

I co robią tacy polscy Jamesowie Bondowie?

Jeżdżą po świecie, skaczą ze spadochronów, nurkują na kilometr, podrywają piękne kobiety i pędzą szybkimi samochodami.

I to wszystko w Szwecji? Aż trudno uwierzyć.

Nie powiem Panu, gdzie, bo ciągle obowiązuje mnie tajemnica. Jedyne, co mogę powiedzieć to, że operacyjnie nigdy nie przekroczyłem równika.

To niech Pan choć z grubsza opowie, co robi pion operacyjny?

Z grubsza to już mówiłem. Zdobywa źródła informacji, czyli werbuje agenturę.

Ale przecież nie sam.

No, jasne, że nie sam. Ci z logistyki i techniki też są ważni. My bez nich nic nie znaczymy. Maszyna wywiadu działa tylko wtedy, kiedy te wszystkie elementy ze sobą współgrają.

A kiedy już macie agenta, to co się dzieje z jego informacjami?

Wszystko, co my od niego wyciągamy, to tzw. informacja nieobrobiona. My nie wiemy, co to jest i ile jest warta. Ona ląduje na biurkach analityków w pionie informacyjnym i dopiero oni ją rozkładają na najmniejsze elementy.

Po co?

Analizują, jaka jest jej wartość, czy nie ma inspiracji lub dezinformacji, wracają też do pionu operacyjnego z wytycznymi, w jakim kierunku mamy dalej się poruszać.

I jak analitycy przemielą już tę informację, to co się z nią dalej dzieje?

Idzie do premiera, prezydenta lub różnych ministrów w zależności od potrzeb i okoliczności.

sewerski-5

I ci politycy wiedzą, kto jest źródłem informacji?

Nie. Zawsze to jest tak spreparowane, żeby źródło pozostało niejawne. Politycy muszą znać prawdę, ale nie źródło wiedzy o prawdzie.

Dlaczego?

Ze względu na agenturę.

Nie ufacie premierowi czy prezydentowi?

Raczej ich politycznemu otoczeniu. Ale to nie jest jakaś polska specyfika. Taką procedurę mają wszystkie tajne służby na świecie.

A czy nie rodzi to niebezpieczeństwa, że w takiej relacji służby mogą manipulować najwyższymi politykami w państwie?

Po co mają to robić?

Dla jakichś własnych interesów. Jest ogólne przekonanie, że tak się często dzieje. 

To są bzdury! Teza, że służby manipulują politykami i że tak naprawdę to one rządzą krajem, jest wymysłem polityków, którzy dobrze wiedzą, że jest inaczej.

Dlaczego więc to robią?

Dla politycznego interesu. Zwłaszcza że najczęściej podobne rzeczy wygadują, kiedy są w opozycji. Bo już kiedy zaczynają rządzić, to się szybko okazuje, że służby są cacy.

Może po prostu każdy nowy rząd upolitycznia służby po swojemu?

Służba, w której byłem, czyli wywiad, jest najmniej upolityczniona ze wszystkich. Dba o bezpieczeństwo zewnętrzne kraju, a jej istotą jest mówienie prawdy.

Prawda i tylko prawda?

Ironia jest tu zbędna, Panie Andrzeju. Bo naprawdę, jeśli wywiad będzie kłamał, to nie ma sensu jego istnienie. Ma mówić prawdę, nawet najgorszą. I wywiad nie wyznacza sobie sam zadań. My co roku wysyłamy specjalne zapytanie do wszystkich ministrów, aby nakreślili priorytety dla wywiadu na następny rok. I każde ministerstwo definiuje, jaka sfera zewnętrznej działalności jest dla nich ważna. Dopiero na tej podstawie jest tworzony plan pracy. My sobie nic sami nie wymyślamy. Natomiast odrębną sprawą pozostaje, czy rządzący wyciągają właściwe wnioski z tego, co im wywiad dostarcza. I czy podejmują najlepsze dla ojczyzny decyzje.

Jest wiele powodów, by w to wątpić.

Owszem. Mam smutne wrażenie, że są to często ludzie mocno ograniczeni intelektualnie i duchowo, łagodnie mówiąc.

A niełagodnie?

Półgłówki. Drukowanymi literami trzeba do nich pisać. I, broń Boże, zdania podwójnie złożone albo nieco dłuższy tekst. Bo to ich przerasta.

To nie brzmi dobrze. A jak to jest w ogóle z Polską teraz? Dużo mamy agentów obcych państw?

Tego nikt nie wie.

Ale ja pytam o Pańską subiektywną opinię. Mając tak ogromne doświadczenie operacyjne i obserwując polską scenę polityczną w Polsce, czy dostrzega Pan w naszym życiu publicznym osoby, których zachowanie i działalność mogą wzbudzać tego typu podejrzenia?

Odpowiedź jest dwupoziomowa. Jako oficer wywiadu zakładam, że taka agentura jest, bo musi być. Po prostu mamy na Wschodzie zbyt potężnego przeciwnika, zbyt zainteresowanego Polską i wpływaniem na jej losy, by tego nie robił. W Rosji jest wydział polski, departament europejski i oni nad nami bardzo wydajnie pracują.

Rozumiem, że to pierwszy poziom odpowiedzi. A drugi?

Istotnie, po zachowaniu niektórych ludzi z życia publicznego w Polsce mogę zakładać – choć to nie jest oczywiście żaden dowód – że nie działają w interesie naszego państwa, tylko jakiegoś obcego. Ale żadnych nazwiska nie podam.

Reklama

Ja ich też nie oczekuję. Na koniec chciałbym jednak Pana zapytać o tzw. sprawę smoleńską. Osiem lat temu większość Polaków była przekonana, że katastrofa lotnicza, w której zginął prezydent Rzeczpospolitej Polskiej i wielu polityków, była nieszczęśliwym wypadkiem. Z latami coraz więcej rodaków zaczęło wyznawać pogląd, że to był celowy zamach. Niestety, pogląd ten przyczynia się w znacznym stopniu do dramatycznego podziału narodu polskiego na dwa antagonistycznie nastawione do siebie plemiona. Nie ma wątpliwości, że ów podział jest w interesie Rosji. Czy podziela Pan ten pogląd?

Całkowicie. Jak tylko Putin dowiedział się kto, leciał tym samolotem i w jakich okolicznościach doszło do katastrofy, odbyła się na Kremlu jedna z najważniejszych narad, wywiadu, rady bezpieczeństwa narodowego MZS-u, specjalistów od spraw polskich, psychologów społecznych i behawiorystów. I Władimir Władimirowicz postawił sprawę jasno: „Towarzysze, co to dla nas dobrego znaczy? Proszę przygotować koncepcję naszego działania”.

sewerski-6

Działanie na wewnętrzny polski konflikt?

Nigdy nie było trzeba wiele, by Polacy skakali sobie do gardeł, ale w kwietniu 2010 roku zdarzyła się idealna okazja, by ich ponownie skłócić i osłabić. I ruszyła rosyjska agentura w Polsce, by to odpowiednio podsycać.

I udało się zamieszać w polskim kotle.

Niestety, tak. Kraj na rosyjskim szlaku na Zachód jest coraz bardziej rozbity. Podzielony nie tylko polityczne, ale rozrywany autentyczną nienawiścią dwóch wrogich plemion. Ta wrogość przecięła Polskę niemal idealnie na pół.

Nowy rozbiór Polski, gdzie słupy graniczne dzielące nas od siebie wbito nam w serca?

W XVIII wieku sami położyliśmy się naszym nieprzyjaciołom na talerzu. I dziś, niestety, robimy to samo.

Przeczytaj również

Nasze magazyny

Reklama

Follow on Twitter

Reklama

Reklama